Skip to main content

Cholesterol to wskaźnik, który warunkuje nie tylko właściwą pracę organizmu, ale również dobre samopoczucie. Jaki powinien być jego poziom i na czym polega różnica między „dobrym” i „złym” cholesterolem?

Wiele się mówi o „złym” cholesterolu: że jest bardzo szkodliwy, przyczynia się do powstawania chorób układu krążenia, może przyczyniać się do powstawania chorób układu krążenia. I to wszystko jest prawdą, ale wiele osób nie wie ani dlaczego tak jest, ani czym dokładnie jest ten „zły” cholesterol. A żeby go okiełznać i zadbać o swoje zdrowie, warto dowiedzieć się czegoś więcej na ten temat.

Czym jest cholesterol?

Cholesterol to tłuszcz, który pełni w organizmie ważną rolę. Sam w sobie nie jest szkodliwy, a wręcz stymuluje organizm do pracy, odpowiadając za wiele ważnych procesów (m.in. syntezę witaminy D czy produkcję hormonów płciowych). Niewłaściwy jest jedynie jego nadmiar, który może pojawiać się na skutek złych nawyków żywieniowych.

Cholesterol endogenny produkowany jest przez organizm człowieka. Istnieje jeszcze cholesterol pochodzenia zwierzęcego, który jest dostarczany do organizmu wraz ze spożywaniem tłuszczy odzwierzęcych, m.in. mięs, nabiału, masła, ale i słodyczy czy przetworzonych produktów.

Podział cholesterolu

Cholesterol składa się z trzech frakcji:

  • trójglicerydów TG,
  • „dobrego” cholesterolu HDL,
  • „złego” cholesterolu LDL.

Wszystkie one składają się na cholesterol całkowity. Aby zrozumieć, jak ważne jest utrzymanie odpowiedniego poziomu cholesterolu całkowitego, warto przyjrzeć się bliżej poszczególnym jego frakcjom.

Czym są trójglicerydy?

Trójglicerydy to lipidy, które składają się z jednej cząsteczki glicerolu i trzech cząsteczek kwasów tłuszczowych. Funkcją tej frakcji cholesterolu jest dostarczanie energii mięśniom. Bywa ona też magazynowana i wykorzystywana w przypadku dostarczania do organizmu mniejszej liczby kalorii.

Poziom trójglicerydów nie powinien przekraczać normy, ponieważ może podwyższyć poziom cholesterolu całkowitego. Wiąże się to z ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.

Czym jest dobry cholesterol?

HDL (z ang. hig density lipopretein) to frakcja cholesterolu, która charakteryzuje się wysoką gęstością cząsteczek. Każda cząsteczka HDL zawiera rdzeń lipidowy, który jest powleczony powłoką z fosfolipidów, apolipopotein i cholesterolu.

„Dobry” cholesterol pełni bardzo ważną funkcję w organizmie – jest transportowany z tkanek do wątroby, gdzie zostaje rozłożony i wykorzystany do produkcji kwasów żółciowych. Dzięki temu pomaga wątrobie utylizować szkodliwe produkty przemiany materii i oczyszczać organizm.

Oprócz tego właściwy poziom HDL wpływa na zmniejszenie poziomu LDL, „złego” cholesterolu, który ma zdolność odkładania się w naczyniach. Dzięki temu przeciwdziała nie tylko hipercholesterolemii, ale również zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób serca i układu krążenia.

Czym jest „zły” cholesterol?

LDL to frakcja lipidów, która charakteryzuje się niską gęstością. W przeciwieństwie do „dobrego” cholesterolu LDL transportuje cholesterol z wątroby do tkanek. Jeśli jego poziom zostaje przekroczony, nadmiar odkłada się w organizmie, zwiększając ryzyko wystąpienia miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

Efekty nadmiaru złego cholesterolu

Nadwyżka LDL powoduje powstawanie tzw. blaszki tętnicowej. Zwęża ona światło tętnicy i przyczynia się do rozwoju miażdżycy, podstępnej choroby, która może latami nie dawać żadnych objawów, a ostatecznie spowodować zawał serca czy udar.

Do wzrostu „złego” cholesterolu przyczyniają się:

  • uwarunkowania genetyczne,
  • złe nawyki żywieniowe,
  • spożywanie zbyt wielu tłustych mięs i tłuszczy pochodzenia zwierzęcego (m.in. smażonych mięs, kiełbas, tłustych wędlin, masła, mleka i jego przetworów).

Hipercholesterolemia może być również powikłaniem chorób przewlekłych takich jak niedoczynność tarczycy czy choroby wątroby[1].

Normy dobrego i „złego” cholesterolu

Aby nie dopuścić do zaburzeń gospodarki lipidowej, warto regularnie wykonywać badania profilaktyczne. Osoby po 40. roku życia powinny raz w roku zrobić lipidogram, który określi poziom poszczególnych frakcji cholesterolu.

Normy dla kobiet i mężczyzn kształtują się następująco:

  • cholesterol całkowity TC < 200 mg/dl,
  • trójglicerydy TG < 150 mg/dl,
  • „dobry” cholesterol HDL < 45 mg/dl dla kobiet i < 40 mg/dl dla mężczyzn,
  • „zły” cholesterol LDL < 115 mg/dl.

Jak utrzymać równowagę pomiędzy HDL a LDL?

Aby zadbać o właściwy poziom cholesterolu, należy zmienić dietę. Przede wszystkim warto zamienić tłuszcze pochodzenia zwierzęcego na tłuszcze roślinne: masło zastąpić awokado, smalec oliwą z oliwek lub olejami roślinnymi. Oprócz tego warto wyeliminować z diety tłuste mięso na korzyść chudego i ryb, które powinny być spożywane przynajmniej trzy razy w tygodniu. Konieczne jest także sięganie po sezonowe warzywa i owoce oraz produkty pełnoziarniste.


[1]             Małgorzata Włochal, Marian Grzymisławski, Hiperlipidemie wtórne – patogeneza i leczenie.