Dobry i zły cholesterol – na czym polegają różnice?

Choć cholesterol nie cieszy się powszechnie pozytywną opinią, nie zawsze jest szkodliwy dla organizmu. Istnieją jego 2 rodzaje, określane jako dobry i zły. Jakie są między nimi różnice?

Cholesterol jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu: uczestniczy w produkcji hormonów i witaminy D, wspiera też trawienie. Wątroba wytwarza go w ilości wystarczającej, by poradzić sobie z tymi zadaniami, ale organizm pobiera też cholesterol z pożywienia.

Istnieją 2 główne typy cholesterolu: tak zwany dobry, czyli lipoproteiny o dużej gęstości (HDL), i zły, czyli lipoproteiny o małej gęstości (LDL). Oto, czym się różnią:

HDL LDL
Funkcje Dobry cholesterol pomaga w transporcie cholesterolu i triglicerydów z tętnic i tkanek do wątroby w celu ich wydalenia lub ponownego wykorzystania. Zły cholesterol obecny we krwi w dużych ilościach może powodować problemy zdrowotne, ponieważ ma tendencję do gromadzenia się w tętnicach i ich blokowania.
Źródła Źródła dobrego cholesterolu i kwasów tłuszczowych omega-3 to ryby, olej lniany oraz pokarmy bogate w błonnik, takie jak pełne ziarna, owies i otręby. Źródłem złego cholesterolu są posiłki bogate w tłuszcze nasycone i trans oraz w rafinowane węglowodany. Do takich pokarmów należą: czerwone mięso, pełnotłuste produkty mleczne (śmietana, masło, sery) i przetworzona żywność.

Cholesterol w liczbach

Wysoki poziom złego cholesterolu nie powoduje zauważalnych objawów, dlatego możesz nawet nie wiedzieć, że dzieje się coś niedobrego. Jedynym sposobem, by to sprawdzić, jest badanie krwi, które mierzy stężenie cholesterolu w miligramach na decylitr (mg/dl). Pokazuje ono:

  • całkowity poziom cholesterolu we krwi – obejmuje HDL, LDL i trójglicerydy; powinien wynosić poniżej 200, alarmująca jest wartość przekraczająca 240;
  • HDL – im wyższy jego poziom, tym lepiej; norma dla kobiet to co najmniej 55, a dla mężczyzn 45; niedobrze, jeśli jest go mniej niż 60;
  • LDL – im niższy, tym lepiej; normalny poziom to mniej niż 150, graniczny 151-199, a wysoki 200 i więcej 1 ;
  • triglicerydy – ich optymalny poziom wynosi mniej niż 100, graniczny 101-159, a wysoki powyżej 160 2 .

Przyczyny wysokiego poziomu złego cholesterolu

Czynniki, które mogą powodować wysoki poziom cholesterolu, to otyłość (obwód pasa wynoszący ponad 100 cm u mężczyzn i ponad 90 cm u kobiet), zła dieta oraz brak regularnych ćwiczeń. Nie jest jasne, czy stres wpływa bezpośrednio na wzrost stężenia cholesterolu, jednak może on prowadzić do zachowań, które zwiększają poziom LDL – takich jak przejadanie się tłustymi pokarmami, brak aktywności i palenie papierosów.

W niektórych przypadkach wysoki poziom LDL jest też dziedziczny – stan ten nazywa się hipercholesterolemią rodzinną. Powoduje go mutacja genetyczna, która oddziałuje na zdolność wątroby do pozbywania się dodatkowego cholesterolu. Może to skutkować wysokim stężeniem LDL już w młodym wieku.

Co możesz zrobić?

Według badań z 2013 roku palenie obniża poziom dobrego cholesterolu, który może wrócić do normy po zerwaniu z nałogiem. Papierosy zwiększają też ryzyko wysokiego ciśnienia krwi, chorób serca oraz wielu rodzajów raka. Jeśli palisz, poproś swojego lekarza o pomoc w rzuceniu nałogu.

Jeżeli przez większość dnia siedzisz przy biurku, ustaw alarm w swoim telefonie lub na komputerze, by co godzinę przypominał Ci o wstaniu i poruszaniu się przez kilka minut. Staraj się każdego dnia wygospodarować pół godziny na nieprzerwaną aktywność fizyczną. Spacer, wchodzenie po schodach, a nawet zabawę z dziećmi.

Zadbaj o zdrową dietę. Zamień tradycyjny makaron na pełnoziarnisty, a biały ryż zastąp brązowym. Sałatki doprawiaj oliwą z oliwek i sokiem z cytryny zamiast sosem majonezowym. Używaj jogurtu 0% zamiast śmietany. Jedz mniej czerwonego mięsa, a więcej ryb, zwłaszcza tłustych, takich jak łosoś, sardynki czy tuńczyk – co najmniej jedną porcję tygodniowo. Mięsa nie smaż, tylko piecz lub grilluj. Zamień napoje gazowane i soki owocowe na zwykłą wodę. Zamiast chipsów pogryzaj niesolone nasiona i orzechy. Sięgnij też po suplementy, które uzupełniają dietę w polifenole z bergamoty oraz czosnek. Dzięki zawartości czosnku działają antyoksydacyjnie i wspomagają metabolizm oraz prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych.

Jeśli nie znasz swojego poziomu cholesterolu, poproś internistę o skierowanie na badania. Im wcześniej poznasz wyniki, tym szybciej podejmiesz ewentualne kroki, by je poprawić. Wysokie stężenie cholesterolu może być groźne, ale w większości przypadków jest dopiero sygnałem ostrzegawczym. Nie oznacza od razu, że zachorujesz na serce, jednak mimo to traktuj swoje zdrowie poważnie – nigdy nie jest się zbyt młodym, by zacząć o tym myśleć.

1 McMurray J., Chemia organiczna, wyd. PWN, t. 1, s. 1125.
2 Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016 [w:] „Lekarz POZ” 4/2016 (link)